Is het klimaat van slag of zijn we gewoon vergeten dat om de zoveel jaar de Maas het vele regen- en smeltwater nauwelijks verwerken kan? Heel Noord Frankrijk en de Ardennen jagen hun water elke winter richting Den Bosch. En vlak na den Bosch ligt, juist, Heusden. Hoe het ook is, de waterschappen waken over onze droge voeten.

Tekst Hugo Brouwer – Foto’s Ad van Kessel

De hoogwatersituatie op de Maas verloopt naar verwachting. Waterschap De Dommel en waterschap Aa en Maas hebben de situatie onder controle en verwachten geen moeilijkheden. Het Maaswater in het land van Aa en Maas - Oost Brabant - staat tegen ‘de tenen’ van de dijk. Dit is nog ruim een meter onder het peil van ’93 en ’95 en ruim twee meter onder ‘de kruin’ van de dijk. Ook het waterpeil van rivieren als de Dommel, de Aa en de Dieze stijgt. Het water in de Dieze in Den Bosch heeft vorige week de maximale hoogte bereikt van 4,25 meter boven N.A.P. Normaal is 2,20 meter. Beide waterschappen hebben de afgelopen dagen de waterpeilen in rivieren en beken zoveel mogelijk verlaagd om een buffer te creëren.



De rivieren de Dommel en de Aa voeren hun water af bij spui-sluis Crèvecoeur op de Maas. Midden in de stad Den Bosch komen deze twee rivieren samen en gaan dan verder als de Dieze. Bij een hoge waterstand op de Maas stroomt het water van de Dieze met minder grote hoeveelheden in de Maas. Komt de Maas hoger dan de waterstand in de Dieze, dan gaan de kleppen van spuisluis Crèvecoeur dicht om te voorkomen dat Maaswater de Dieze in stroomt. Dat is nu het geval. De Dieze voert niet af en het waterpeil in de Aa en de Dommel stijgt hierdoor. Wel kan het water van de Dommel nog via het Drongelens Kanaal afgevoerd worden.

 Die piek op de Maas bij Crèvecoeur werd vorige week donderdagochtend bereikt. Het water in de Maas zakte daarna maar heel geleidelijk en het water zal zeker tot zondag hoog staan. Ook het water in het Drongelens Kanaal staat hoog.
Waterschap Aa en Maas heeft beperkte dijkwacht ingesteld op de Maasdijk, dit is gebruikelijk bij deze waterstanden die gemiddeld eens in de vijf à tien jaar voorkomen. Vanaf woensdag inspecteren de medewerkers ook de kades van de regionale waterkering. Ook Waterschap De Dommel heeft dijkwacht ingesteld die dagelijks alle kades van het Bossche Broek en Essche Stroom inspecteert. De piek van het hoge Maaswater was op donderdag 13 januari in Den Bosch. De waterschappen Aa en Maas en De Dommel hebben de situatie onder controle, zo laten ze weten.

Normaal staat het water op 2,20 meter boven N.A.P., afgelopen woensdag stond het op 3,50 meter. Er is niet met zekerheid te zeggen hoe hoog het water precies komt. De waterschappen werken daarom met scenario’s waarmee op basis van de huidige beschikbare gegevens gekeken wordt wat minimaal te verwachten is en wat er in het ergste geval moet gebeuren. Bij 4.50 meter boven N.A.P. wordt verhoogde dijkbewaking ingesteld en wordt ook overleg gevoerd of het Bossche Broek in Den Bosch als waterbergingsgebied moeten worden ingezet. Met de huidige gegevens is de verwachting dat die stand niet bereikt wordt. De piek heeft zondag het gebied van Den Bosch verlaten. Een nieuwe piek wordt niet verwacht. De regen die de komende dagen valt levert voor de sloten en beekjes in het regionale watersysteem vooralsnog geen problemen op. De afgelopen dagen is er hard gewerkt om zoveel mogelijk water zo snel mogelijk uit het gebied weg te voeren, zodat de sloten en beken regenwater kunnen opvangen. De waterlopen zullen in sommige gevallen zichtbaar hoger zijn dan normaal, maar leveren nog geen probleem op.

Als aanvulling op zijn boek: ‘De Maas is om. Duizend jaar Heusden en de strijd tegen het (hoog)water’ liet Bert van Opzeeland ons het volgende weten.

- December 1993: Er is sprake van extreem hoog water. In de Maas wordt de hoogste afvoer sinds mensenheugenis gemeten. Ongeveer tienduizend Limburgers moeten hun huizen verlaten als het Maaswater zes meter hoger dan normaal komt te staan.
- Januari 1995: In januari heeft de Maas hoog water. Dat geldt ook voor de Rijn, met een piekafvoer van ongeveer 12.000 m3/sec bij Lobith, de op één na hoogste afvoer ooit gemeten. In Gelderland worden 200.000 inwoners uit het rivierengebied geëvacueerd waaronder de inwoners van de Bommelerwaard. Bij Borgharen stijgt de maasafvoer in januari naar 2.870 m3/sec. Door langdurige regenval houdt de vloedgolf vijf dagen aan. Als voornaamste oorzaak van deze hoogwatergolven wordt verwezen naar de warme natte winter van 1994/1995. In tien dagen valt ongeveer tweemaal zoveel als normaal.
- Op 31 januari 1995 breekt de dijk van de Dommel door, waarna het Bossche Broek en een deel van de snelweg A2 onder water komen te staan. De weg moet worden afgesloten totdat het Dommelwater afgevoerd is en de nodige inspecties hebben plaatsgevonden. Langs de A2 wordt daarna een 3 meter hoge dijk van 1,8 km lengte aangelegd.
- 1995: Naar aanleiding van de kritieke situatie begin van het jaar besluit de regering dat alle plannen voor de verbetering van rivierdijken versneld moeten worden aangepakt. De Deltawet Grote Rivieren, een noodwet, wordt aangenomen. De verbetering van de meest urgente dijkvakken moet eind 1996 klaar te zijn en alle dijken in 2000. Voor de laaggelegen Randstad geldt een kans op overstroming van gemiddeld eens in de 10.000 jaar. Het rivierengebied is minder dicht bevolkt en de afvoerpieken in de rivier zijn vroeg te voorspellen, waardoor de inwoners tijdig geëvacueerd kunnen worden. Hier geldt daarom een norm voor overstroming van gemiddeld eens in de 1.250 jaar.
- Een van de hoogste punten binnen de gemeente Heusden is de Grote Kerk in Vlijmen. Die ligt op ongeveer 4,5 meter NAP. Gemiddeld zitten wij op ongeveer plus 3 meter N.A.P., maar vanwege de dijken van de Maas komt het water niet in de woonkernen. Daarvoor is de Maas nu te laag om een dijkdoorbraak te veroorzaken. Dus geen zorgen.

Bronnen:
Diverse persberichten van de waterschappen De Dommel en Aa en Maas
‘De Maas is om. Duizend jaar Heusden en de strijd tegen het (hoog)water’ van Bert van Opzeeland, 2010 – ISBN 978-90-74711-19-7
Wil je weten hoeveel meter jouw huis boven NAP staat dan kun je dat op postcode opzoeken op:
http://www.ahn.nl/postcodetool