|
Langstraatspoorlijn in beeld gebracht |
|
woensdag 25 mei 2011 |
Samen met de provincie Brabant, ´s Hertogenbosch, Waalwijk en nog veel meer instanties liet de gemeente Heusden een prachtig boek verschijnen: ‘Het Halvezolenlijntje’ met als ondertitel: ‘De Langstraatspoorlijn van Lage Zwaluwe naar ’s Hertogenbosch – 1866-2011.’ Het is een uniek boek. Niet alleen de technische en (landschaps)architectonische beschrijvingen komen aan de orde, ook de geschiedenis van de lijn en de streek waar hij doorheen gaat, de verhalen van mensen, van de omliggende natuur komen volop in beeld. En last but not least: het prachtige beeldmateriaal op zich is al het bekijken waard.
Tekst Hugo Brouwer – foto’s Ad van Kessel
De eerste treinen reden vanaf 1891 over dit enkelspoorse lijntje, 46 kilometer lang, van het Hollands Diep tot aan de Dieze. Twee uur deed de trein erover, maar de maximum snelheid in die tijd was dan ook dertig kilometer per uur. De Langstraat was toe een die spoorverbinding. Vanaf ongeveer 1850 was de Langstraat een prominente economische regio geworden. Ingegeven door de schrale gronden ontstond er toch een florerende leerindustrie. En in het kielzog daarvan een bevolkingsgroei en een welvaartsgroei. In 1881 begon de aanleg in Lage Zwaluwe. Vanaf daar tot in Den Bosch kwamen er zeven stations. Ook in Drunen en Vlijmen (1888). De eerste treinen reden er vanaf 1886. Tussen ’s Hertogenbosch en Vlijmen moesten er grote problemen worden opgelost tijdens de aanleg. Daar lagen de Moerputten, drassige moerassen die geregeld overstroomden. Dus werden er twee spoorbruggen gebouwd die de treinen veilig door de natte rimboe moesten leiden. De Moerputtenbrug en de Venkantbrug. Alleen al de Moerputtenbrug lag op 32 pijlers in het water en was 600 meter lang. Maar, economisch bleek in het begin van de 20e eeuw de spoorlijn niet voldoende te renderen. In 1950 werd de spoorlijn afgedankt.
Restauratie
Nu, zo’n 120 jaar na de aanleg, was het nodig de twee monumentale bruggen in de Moerputten te restaureren om te voorkomen dat ze al wegroestend verder het moeras in zouden zakken. Ze waren zover vervallen dat men niet meer wist welke kleur ze ooit hadden gekregen. Uit kleurhistorisch onderzoek bleek dat okerkleurig te zijn geweest. Later bleek dat alle zeven bruggen in het Langstraatlijntje okerkleurig waren geverfd. Dat kleurhistorisch onderzoek was het begin van een lange en technisch soms spectaculaire renovatie. Intussen was het gebied een beschermd natuurgebied geworden. De twee bruggen lagen ver van de bewoonde wereld, midden in het water en er waren geen toegangswegen waar de vrachtwagens van de aannemers Nico de Bont en Wallaard overheen konden. Het begon allemaal met een proefrestauratie van enkele brugdelen en pijlers van de Moerputtenbrug. Om ervaring op te doen en om uit te vinden hoe groot het totale restauratiebudget zou gaan uitpakken. De aan te pakken delen werden in 2002 in de steigers gezet en het project ging van start. Het boek beschrijft op een hele inzichtelijke wijze alle problemen die de bouwers op te lossen hadden. Die waren niet gering. Al het staal moest ontroest worden. En alle hardstenen koppen – uit de Ardennen toentertijd gehaald - van de pijlers moesten vervangen worden. Het lukte niet meer ze uit België te halen. Dus komen de pijlerkoppen die er nu liggen helemaal uit Ierland. Daarbij kwamen de vele problemen van vergunningen en subsidies. Het bouwtempo hing af van het vrijkomen van de subsidies. Geen geld, geen bouwbedrijvigheid. Dat gold met name voor de Venkantbrug. Die lag gedeeltelijk op het grondgebied van ’s Hertogenbosch èn van Heusden. Qua subsidies en vergunningen regelen was het een ramp dus.
De renovatie hield niet in dat er compleet nieuwe bruggen zijn gebouwd met ‘oude’ materialen en naar oude tekeningen. Wel zijn alle vervallen onderdelen hersteld, of zoals dat heet in het restauratiejargon ‘aangeheeld’. Over zo’n tien jaar zie je die herstellingen niet meer. Die zijn dan opgenomen in het complete authentieke aanzien van de bruggen. Met goed onderhoud kunnen de bruggen nu weer ruim vijftig jaar mee. Maar het mooiste van de restauratie zit ‘m erin dat er een schat aan restauratieve kennis en ervaring is vastgelegd in deze twee bruggen. Het is een fraai voorbeeld van hoe jong industrieel erfgoed is vast te leggen voor toekomstige generaties.
Vorige week woensdag werden de twee bruggen ‘geopend’ door de burgemeesters van ’s Hertogenbosch en Heusden, respectievelijk Ton Rombouts en Henk Willems. (zie foto). Ook Pieter van Vollenhoven gaf acte de presence. Onze fotograaf Ad van Kessel wist al veel langer af van de grote schoonheid die er in de Moerputten verborgen lag. Hij fotografeerde de Venkantbrug in de vier jaargetijden. Ook een mooie manier om wat waardevol is vast te leggen voor het nageslacht. Zeker zoals Ad van Kessel dat doet.
Het Halvezolenlijntje. De Langstraatspoorlijn van Lage Zwaluwe naar ’s-Hertogenbosch 1866-2011 is onlangs uitgegeven door Uitgeverij Matrijs in Utrecht. ISBN 978 90 5345 426 8
Langstraatspoorlijn of Halvezolenlijntje
Waar het woord Halvezolenlijntje vandaan komt is niet helemaal duidelijk. Uiteraard heeft het iets te maken met de schoenenindustrie in de Langstraat. De trein zou veel gebruikt worden door handelsreizigers die in hun koffers als monsters ‘halve zooltjes’ mee droegen. We noemen iemand wel een halve zool, als hij of zij niet vlug genoeg van begrip is of niet snugger genoeg overkomt. Dat zou te maken hebben met het belachelijke slakkengangetje van de treinen op de halvezolenlijn: maximaal 30 kilometer per uur. We weten het niet. Wie het wel weet mag het zeggen op:
Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken
|
